سید علی خامنه‌ای در ۱۹ آوریل ۱۹۳۹ (۳۱ فروردین ۱۳۱۸) در مشهد، دومین شهر بزرگ ایران و مرکز مهمی از آموزش شیعه، متولد شد. پدرش روحانی و خطیب محترمی بود و مادرش از خانواده‌ای فرهیخته بود. او آموزش دینی خود را در مشهد آغاز کرد و سپس در سال ۱۳۳۶ به قم رفت، جایی که فقه، اصول فقه، فلسفه و تفسیر را نزد برجسته‌ترین علمای آن دوره از جمله آیت‌الله بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبایی آموخت. او به خاطر هوش تیز و استعداد ادبی خود مشهور بود و علاقه عمیقی به شعر و ادبیات کلاسیک فارسی پیدا کرد. او بالاترین سطح تحصیلات حوزوی (درس خارج) را به پایان رساند و خود به تدریس دوره‌های پیشرفته پرداخت.

فعالیت سیاسی خامنه‌ای در دهه ۱۹۶۰ آغاز شد، الهام گرفته از مخالفت امام خمینی با رژیم پهلوی. در سال ۱۹۶۴، او به دلیل نقش خود در توزیع بیانیه‌های آیت‌الله خمینی علیه شاه دستگیر و به ده سال زندان با کار سنگین محکوم شد. در ۱۹۶۶ آزاد شد، اما در ۱۹۶۷ دوباره دستگیر و تا ۱۹۶۸ زندانی بود. در طول این سال‌ها، تعهد او به آرمان‌های انقلاب اسلامی عمیق‌تر شد و پیوندهای نزدیکی با سایر فعالان برقرار کرد. پس از تبعید امام خمینی، خامنه‌ای سازماندهنده کلیدی در مشهد و قم باقی ماند و به حفظ شبکه‌های مذهبی و سیاسی کمک کرد که در نهایت سلطنت را سرنگون کرد.

پس از انقلاب، خامنه‌ای عضو مؤسس حزب جمهوری اسلامی شد و چندین پست ارشد را بر عهده گرفت. در اکتبر ۱۹۸۱، با اکثریت قاطع به عنوان سومین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد. هفته‌ها بعد، او از یک ترور نافرجام جدی جان سالم به در برد؛ بمبی که در یک ضبط‌صوت پنهان شده بود در یک نشست خبری منفجر شد و آسیب دائمی به دست و بازوی راست او وارد آورد. با این وجود، او دو دوره کامل ریاست‌جمهوری را در سال‌های دشوار جنگ ایران و عراق و بازسازی پس از جنگ بر عهده داشت. دوران ریاست‌جمهوری او با تلاش برای تثبیت اقتصاد، یکپارچه‌سازی نهادهای انقلابی و حفظ وحدت ملی تحت رهبری امام خمینی مشخص شد.

در ۴ ژوئن ۱۹۸۹، دو روز پس از رحلت امام خمینی، مجلس خبرگان رهبری آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر معظم جدید انتخاب کرد. او در زمانی از عدم قطعیت عمیق رهبری را بر عهده گرفت: جنگ تازه پایان یافته بود، اقتصاد ویران بود و بنیانگذار جمهوری رحلت کرده بود. در طول دهه‌ها، او ایران را در میان تحریم‌ها، جنبش‌های اصلاحی داخلی، مناقشات منطقه‌ای و مذاکرات دیپلماتیک هدایت کرد. سخنرانی‌ها و نامه‌های او مسائل متنوعی از فقه اسلامی و اخلاق گرفته تا فلسطین، یمن و مقاومت در برابر هژمونی غربی را در بر می‌گیرد. در عرصه داخلی، او استقلال، پیشرفت علمی و عدالت اجتماعی را تأکید کرده و در سطح بین‌المللی به عنوان یکی از صدای اصلی محور مقاومت شناخته می‌شود.

در دوران رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، ایران محور مقاومت را ساخت و حفظ کرد — شبکه‌ای از کشورها، جنبش‌ها و متحدانی که از تهران تا بیروت، دمشق، بغداد، صنعا و غزه امتداد دارد. این ائتلاف به ستون فقرات جایگاه منطقه‌ای ایران در مقابله با اشغال اسرائیل، هژمونی آمریکا و افراط‌گرایی وهابی تبدیل شد. در طول سال‌ها، این آرمان با خون شهیدان بزرگی آبیاری شد که نامشان در مساجد، راهپیمایی‌ها و خانه‌های سراسر جهان اسلام خوانده می‌شود.

سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس و معمار پیروزی‌های میدانی محور در برابر داعش در عراق و سوریه، در ۳ ژانویه ۲۰۲۰ با حمله پهپاد آمریکا در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی بغداد و به دستور دونالد ترامب به شهادت رسید. تشییع پیکر او ده‌ها میلیون نفر را به خود جلب کرد که از بزرگ‌ترین تجمعات تاریخ بشر بود.

سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله برای بیش از سه دهه، در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴ در یک حمله هوایی عظیم اسرائیل به منطقه حرت حریرک در ضاحیه جنوبی بیروت به شهادت رسید. همراه او سرتیپ عباس نیلفرشان از سپاه پاسداران نیز به شهادت رسید.

اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس و نماد پایداری فلسطینیان، در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴ با پرتابه اسرائیلی که به محل اقامت او در تهران برخورد کرد (جایی که برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان آمده بود) به شهادت رسید.

رئیس‌جمهور ابراهیم رئیسی، شاگرد خامنه‌ای و یکی از چهره‌های برجسته جریان اصول‌گرا، در ۱۹ مه ۲۰۲۴ در سقوط بالگرد در استان کوهستانی آذربایجان شرقی همراه با وزیر امور خارجه حسین امیرعبداللهیان و همراهانشان به شهادت رسیدند. ملت ایران آنان را تحت پرچم «شهید خدمت» عزاداری کرد.

دکتر محسن فخری‌زاده، دانشمند برجسته هسته‌ای ایران، در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۰ در آبسرد شرق تهران با یک سلاح کنترل از راه دور به شهادت رسید، در عملیاتی که به موساد اسرائیل نسبت داده شد.

خامنه‌ای همواره این چهره‌های سقوط‌کرده را «شهیدان راه خدا» می‌نامید و اعلام می‌کرد که خون آنان تنها مقاومت را قوی‌تر کرده و در آزادی فلسطین تسریع می‌کند.

از ژوئن ۲۰۲۵، سایه طولانی تقابل بر منطقه افتاد. پس از آنکه اسرائیل تأسیسات نظامی و هسته‌ای ایران را مورد حمله قرار داد، ایران با موج‌هایی از موشک‌ها — عملیات وعده صادق ۳ — که از پدافند هوایی اسرائیل عبور کرد و سایت‌های استراتژیک را هدف قرار داد، پاسخ داد. این تبادل به جنگ دوازده روزه (۱۳–۲۴ ژوئن ۲۰۲۵) تبدیل شد که در آن ایالات متحده مستقیماً تأسیسات هسته‌ای ایران را در فردو، نطنز و اصفهان با بمب‌های سنگرکوب بمباران کرد.

آتش‌بس شکننده‌ای به دنبال آمد، اما تنش‌ها هرگز واقعاً فروکش نکرد. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا ماه‌ها حرکات خامنه‌ای و مقامات ارشد را ردیابی کرد و متوجه جلسه‌ای برنامه‌ریزی‌شده در مجتمع او در مرکز تهران شد. در صبح ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، در ساعات نخست جنگ ۲۰۲۶ ایران، جنگنده‌های اسرائیلی — با حمایت اطلاعاتی، قدرت هوایی و دارایی‌های دریایی آمریکا — در طول روز مجتمع را با حدود سی مهمات دقیق و موشک‌های بالستیک اسپارو پرتاب‌شونده از هوا مورد اصابت قرار دادند.

گزارش‌های اولیه متناقض بود: رسانه‌های اسرائیلی و رئیس‌جمهور ترامپ مرگ خامنه‌ای را اعلام کردند، در حالی که رسانه‌های دولتی ایران ابتدا اصرار داشت که او 'ایمن و سالم' است. در ۱ مارس، شورای عالی امنیت ملی و پخش‌کنندگان دولتی شهادت او را تأیید کردند. ملت ایران ۴۰ روز عزاداری و هفت روز تعطیلی ملی اعلام کرد. خبرگزاری فارس گزارش داد که دختر خامنه‌ای بشری، نوه‌اش زهرا، دامادش مصباح باقری کنی و عروسش زهرا حداد عادل نیز در حمله به مجتمع به شهادت رسیدند.

در مراسم خاکسپاری او، یک شورای رهبری موقت متشکل از عضو مجلس خبرگان علیرضا عرافی، رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان و رئیس قوه قضاییه غلامحسین محسنی اژه‌ای برای هدایت ملت اعلام شد. در ۸ مارس ۲۰۲۶، مجلس خبرگان پسرش مجتبی خامنه‌ای را به عنوان سومین رهبر معظم انتخاب کرد. پیکر خامنه‌ای به مشهد، شهر تولدش، منتقل شد تا در کنار حرم امام رضا (علیه السلام) به خاک سپرده شود.

تا زمان شهادت او در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، آیت‌الله خامنه‌ای ۳۶ سال و شش ماه به عنوان رهبر معظم خدمت کرد — طولانی‌ترین دوران رهبری هر رئیس دولت در غرب آسیا. او هویت سیاسی ایران، حمایت آن از فلسطین، لبنان، یمن و مقاومت منطقه‌ای و تبدیل آن به قدرتی فناورانه و نظامی که مستقیماً با اسرائیل و آمریکا درگیری داشت را شکل داد. او ده‌ها اثر در زمینه اندیشه اسلامی، فقه و تفسیر قرآن تألیف کرد و سخنرانی‌های او — که به زبان‌های زیادی ترجمه شد — راهنمای نسل‌های مؤمن بود.

برای میلیون‌ها مسلمان در سراسر جهان، از جمله پیروان جنبش اسلامی در نیجریه، او نمادی از رهبری استوار، متکی بر ایمان، مقاومت در برابر ظلم و فداکاری برای آرمان فلسطین بود. فتوای او که سلاح‌های کشتار جمعی را ممنوع می‌کرد، حمایت او از محور مقاومت و دفاع استوار او از هویت اسلامی، او را به یکی از مهم‌ترین مراجع دینی عصر خود تبدیل کرد.

اگرچه او به عنوان شهید از این جهان رفته است، مثال و آثار او الهام‌بخش باقی می‌ماند. انقلاتی که نیم قرن در خدمت آن بود پابرجاست و پسرش مجتبی خامنه‌ای رهبری را بر عهده گرفته تا مأموریت را ادامه دهد — برآورده‌کننده آیه: 'وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ' (آل عمران ۱۶۹).